PANČEVO

Prestonica južnog Banata

Na jugu Panonske nizije i Banata, na levoj obali Tamiša, pet kilometra od njegovog ušća u Dunav, nalazi se grad Pančevo, jedan od većih industrijskih, saobraćajnih i regionalnih centara Vojvodine i Srbije. Od Beograda je udaljen 15 kilometara severoistočno a od Novog Sada 110 kilometara jugoistočno. U 10 naseljenih mesta Grada Pančeva po popisu stanovništva iz 2011. godine živi 122.252 stanovnika, dok u samom Pančevu živi 73.992 stanovnika. Veća naselja na području grada, pored Pančeva, su Starčevo sa 7.412 žitelja, Kačarevo sa 7.074, Banatsko Novo Selo sa 6.670 i Omoljica sa 6.218 stanovnika. I Pančevo je kao većina mesta u Vojvodini multietnička sredina u kojoj žive pripadnici preko 20 različitih nacija. Večinsko stanovništvo je srpsko koje čini oko 75 odsto stanovnika grada, Makedonaca ima četiri odsto, Rumuna i Mađara po tri odsto, dok pripadnici ostalih nacija ne učestvuju sa više od dva odsto u ukupnom broju stanovnika.
U administrativno-upravnoj organizaciji Srbije, Pančevo ima status grada. Sedište je Južnobanatskog upravnog okruga. Područje grada se na istoku graniči sa opštinom Kovin, na severu sa opštinama Alibunar, Kovačica i Opovo, na zapadu sa beogradskom opštinom Palilula, dok južnu granicu pančevačkog atara čini Dunav na čijoj se desnoj obali, preko reke, prostire beogradska opština Grocka. Grad Pančevo zauzima površini od 755 kvadratnih kilometara.
Pančevo je dobro saobraćajno povezano sa svojom okolinom i drugim mestima Vojvodine i Srbije. Ono predstavlja svojevrsnu južnu saobraćajnu kapiju Banata, odakle polaze magistralni putevi i železničke pruge koje vode ka severu i istoku Banata i prema Rumuniji. Magistralnim putem M 24 je preko Kovačice na severu povezano sa Zrenjaninom, a preko Kovina i Smedereva na jugu sa centalnom Srbijom. Pančevo je na zapadu sa Beogradom i na istoku sa Vršcom povezano evropskim putem E 70, odnosno državnim putem M 1.9. Iz Pančeva polaze dva železnička pravca; na sever preko Kovačice ka Zrenjaninu i na severoistok preko Alibunara ka Vršcu. Pančevo je uključeno u sistem Gradske železnice Beograda "Beovoz", sa četiri lokalne stanice i više dnevnih polazaka vozova. Značajnu saobraćajnu vezu Pančeva čini i reka Dunav kao evropski saobraćajni koridor VII, na kome Pančevo ima veliku luku u koju mogu pristaju rečno-morski brodovi nosivosti do 5.000 tona.
Područje Pančeva ima umereno-kontinentalnu klima sa obeležjima nizijske klime. Prosečna godišnja temperatura iznosi 11,3o C. Zime su blage, a leta suva i topla. Posebnu klimatsku karakteristiku Pančevu daje košava, snažan jugoistočni vetar koji najčešće duva u rano proleće i u poznu jesen, dostižući brzinu preko 100 kilometara na čas. Reljef pančevačkog kraja je izrazito ravničarski, sa tri posebne reljefne celine; niskim aluvijalnim ravnima Dunava i Tamiša, lesnom terasom kao višom celinom i južnobanatskom lesnom zaravni koja predstavlja obod Deliblatske peš?are. Nadmorska visina područja kreće se od 70 do 100 metara. Samo Pančevo se nalazi na nadmorskoj visini od 77 metara.
Područjem Pančeva teku dve veće i dve manje reke. Primarni značaj ima Dunav koji teritorijom Pančeva teče dužinom od 30 kilometara. Njime ovo područje uspostavlja rečnu vezu sa Evropom. Dunav čini jugozapadnu i južnu granicu pančevačkog atara. Reka Tamiš područjem Pančeva teče od severa ka jugu. Oko pet kilometara južno od Pančeva uliva se u Dunav. Rečica Nadel predstavlja splet bara i udolina kojima voda otiče prema Dunavu na jugu. U dužini od oko 30 kilometara Nadel teče atarom Kovačice, Debeljače, Crepaje, Jabuke i Pančeva. Rečica Ponjavica nastaje kod Omoljice spletom meliorativnih kanala. Posle oko deset kilometara toka, kod Ivanova se uliva u Nadel.
Područje Pančeva ljudi naseljavaju još od praistorije, što nedvosmisleno potvrđuje više arheoloških nalazišta među kojima je najznačajniji arheološki lokalitet "Starčevo Grad" koji potiče iz neolita, 5.500 godina pre nove ere, po kome je čitava jedna praistorijska kultura nazvana Starčevačka kultura. Prvi pisani pomen Pančeva pod imenom Bansif potiče iz 1153. godine, kada ga u svojim putopisima beleži arapski geograf i putopisac Abdulah El Idrizi. Početkom XV veka u svojoj povelji ga pod imenom Pančel pominje beogradski kapetan M. Talovic. Pančevom, kao i celim Banatom, Turci su vladali od 1552. do 1716. godine, nakon čega ovo područje ulazi u sastav Habzburške monarhije. Austrijske vlasti ubrzo po uspostavljanju svoje uprave pristupaju naseljavanju ovih krajeva novim stanovništvom. Od 1720. do 1722. doseljavaju se Srbi iz okoline Temišvara koji osnivaju današnju Gornju varoš, kao i Nemci iz Gornje Rajne koji formiraju Donju varoš. Rumuni su se u većem broju na područje Pančeva doslelili 1767. godine. Pančevo se nalazilo u sastavu Banatske vojne granice, odnosno od 1716. do 1764. bilo je komorsko a od 1764. do 1794. vojno-graničarsko trgovište. Godine 1794. došlo je do spajanja Gornje srpske i Donje nemačke varoši, čime je Pančevo dobilo status grada sa magistratom i gradskom upravom. U drugoj polovini XVIII i početkom XIX veka grad se urbanizuje; uređuju se ulice i trgovi, grade se brojne javne i državne zgrade, zanatske radionice i fabrike. Snažan impuls daljem društvenom i kulturnom napretku grada daje ukidanje Vojne granice 1872. godine. U Pančevu krajem XIX veka postoji gimnazija, zanatlijska škola, trgovačka škola, građanska muška i ženska škola, srpska viša devojačka i srpska narodna škola, te dve pravoslavne crkve, po jedna katolička, evangelička, reformatorska, rumunsko-pravoslavna i jevrejska bogomolja. Pančevo je 1873. postalo ugarski municipalni grad, nakon čega se u njega doseljava veći broj Mađara. Krajem XIX veka u Pančevo stiže železnica i uspostavlja se želeunička veza sa Bečkerekom i Vršcem. Grad na Tamišu pod austro-ugarskom vlašću nosi ime Čomva i Pančova, a od 1918. godine, kada je uključen u sastav Kraljevine SHS, nosi današnje ime - Pančevo. Na bogatoj privrednoj i industrijskoj tradiciji XVIII i XIX veka, Pančevo je u drugoj polovini XX veka stasalo u jedan od vodećih privrednih i industrijskih centara socijalističke Jugoslavije, sa rafinerijom nafte, azotarom, petrohemijom, fabrikama aviona, stakla, sijalica, nameštaja, tekstila i drugim privrednim objektima. Danas ono stvara jednu trećinu bruto nacionalnog dohotka i izvoza Vojvodine i najveći je petrohemijski centar na Balkanu. Pančevo ima dobre uslove za više vrsta turizma; počev od nautičkog turizma na Dunavu koji područjem Pančeva teče dužinom od oko 30 kilometara duž čije obele se nižu prelepi pejzaži, rukavci, ade, peščane plaže, ritovi i bare, preko turizma posebnih interesa kao što su lov i ribolov na Dunavu, Tamišu, rečici Ponjavici, Ivanovačkoj i Brestovačkoj adi, te u pančevačkim lovištima "Donje podunavlje" i "Deliblatska peščara", do seoskog turizma na salašima pretvorenim u specifične ugostiteljsko-turističke objekte sa raznovrsnim etno-sadržajima. Posetioci Pančeva i njegove okoline uživaće u obilasku starih zdanja, bogatog industrijskog nasleđa i sakralnih građevina koje predstavljaju vredne kulturno-istorijske spomenike i spomenike arhitekture. Staro gradsko jezgro Pančeva, formirano krajem XVIII, početkom XIX veka, danas ima status zaštićene prostorne celine i predstavlja istorijsko jezgro grada sa trgovima, nekadašnjim pijacama, i više starih zgrada - zgradom Magistrata, Štapskom zgradom, Grafovom kućom, kompleksom Minoritskog samostana i srpskom Uspenskom crkvom sa zgradom Crkvene opštine i parkom. Sa drevnom prošlošću i istorijom pančevačkog kraja turisti se mogu upoznati na više arheoloških lokaliteta, među kojima je najpoznatiji lokalitet "Starčevo Grad" koji potiče iz neolita, 5.500 godina pre nove ere, po kome je čitava jedna praistorijska kultura nazvana Starčevačka kultura, zatim u Narodnom muzeju Pančeva koji poseduje bogat muzejski fund sa više odeljenja i legata.
Gosti Pančeva se neće pokajati ako posete neku od brojnih zabavno-turističkih i kulturnih manifestacija koje se svake godine organizuju u gradu, pančevačkim selima i na obali Dunava. Nosioci kulturnog života i organizatori većine kulturnih manifestacija su Kulturni centar, Dom omladine, Gradska biblioteka, Istorijski arhiv, te Kulturno-prosvetna zajednica i Udružćenje likovnih umetnika. U selu Kačarevu svake godine se u februaru održava "Slaninijada" - privredno-turistička manifestacija na kojoj se predstavljaju ručno rađene mesne prerađevine slanina i kobasica, sa bogatim pratećim ugostiteljskim i zabavnim sadržajima, u okviru obeležavanja Međunarodnog dana voda 22. marta u Pančevu se svake godine održava Festival podvodnog filma na kome se prkazuju filmovi i umetničke fotografije domačih i stranih autora snimljeni pod vodom, u maju se održava sajam knjiga "Majski dani knjige", od 20. do 27. jula u selu Vojlovica se održavaju "Vojlovački žetelački dani"- etno manifestacija vojvođanskih Slovaka i Mađara u slavu žetve i pšenice, krajem jula, početkom avgusta u Pančevu se održava čuvena likovna kolonija "Deliblatski pesak" - tradicionalna slikarska manifestacija koja preko 40 godina okuplja veliki broj domaćih i stranih slikara, u prvoj nedelji avgusta u Omoljici se već 40 godina održava "Žisel" - festival amaterskog filma posvećen životu sela, u Banatskom Brestovcu, pančevačkom selu čuvenom po proizvodnji kvalitetne paprika, u avgustu se održava "Paprikijada" - manifestacija u čast ovog povrća sa takmičenjem u pripremanju jela od paprika, izložbom dečjih likovnih radova i dečjim karnevalom, početkom novembra u selu Glogonju održava se "Glogonjska jesen" - manifestacija u slavu kupusa i krompira sa stručnim predavanjima, prodajnom izložbom, nadmetanjem u izboru najvećeg kupusa i krompira, kao i najboljeg jela od kupusa i krompira, u Pančevu se krajem svake godine organizuje danas već tradicionalni "Jazz festival", internacionalna muzička manifestacija koja okuplja veliki broj džezera iz zemlje i inostranstva.

Industrijsko nasleđe Pančeva
Pančevo se kao urbana sredina formiralo krajem XVIII i početkom XIX veka na levoj obali Tamiša, preko koga su u njega dolazili trgovci, zanatlije i putnici. Na samoj obali su građene kafane, svratišta, zanatske radionice, fabrike i magacini, čime se formirala svojevrsnu industrijsku zonu govoreći današnjim rečnmikom. Uporedo sa razvojem industrije na obali Tamiša, razvijao se i grad, formirajući gradsko jezgro koje danas ima status zaštićene istorijske prostorne celine sa više starih zgrada koje predstavljaju kulturno-istorijske spomenike i spomenike arhitekture. Najstariji industrijski objekat u Pančevu, istovremeno i na Balkanu, je Vajfertova pivara čiji su najstariji objekti sagrađeni početkom XVIII veka. Za pivarom nimalo u znamenitosti ne zaostaju i dva velika magacina sagrađena na obali Tamiša u XVIII veku - Crveni magacin i Provijant magacin. Industrijalizacija koja je u Pančevu do punog izražaja došla krajem XIX veka ostavila je iza sebe više industrijskih objekata koji danas imaju status vrednog industrijskog nasleđa; Svilaru koja sa tri zgrade predstavlja izvanredan primer pančevačke industrijske arhitekture, saobraćajne objekte - dva svetionika na ušću Tamiša u Dunav koji predstavljaju jedinstvene signalizacione objekte na čitavom toku Dunava, zatim tri železničke stanice od kojih je stanica "Tamiš" spomenik kulture. U prvim decenijama XX veka u Pančevu je sagrađeno više mlinova, fabrika stakla, fabrika sijalica, fabrika aviona i drugi industrijski objekti. Novi talas industrijalizacije nastupio je 60-ih i 70-ih godina prošlog veka kada su u Pančevu sagrađeni rafinerija nafte, azotara, petrohemija, luka i brojni drugi industrijski i privredni objekti.

KRUŽNE TURE - PANČEVO
Narodni muzej Pančeva
Zgrada Magistrata
Galerija savremene umetnosti
Srpska crkva Uspenja Presvete Bogorodice
Rimokatolička crkva Svetog Karla Boromejskog
Srpska crkva Svetog Preobraženja
Evangelistička crkva
Grafova kuća
Štapska zgrada
Graničarska kuća
Kuća sa sunčanim satom
Gimnazija "Uroš Predić"
Hotel "Trubač"
Hotel "Sloboda"
Pučka banka
Narodna banka
Srpski krst u Gradskom parku
Kip Svetog Florijana
Narodna bašta
Železnička stanica "Tamiš"
Vajfertova pivara
Đorđe Vajfert
Svilara
Crveni magacin
Provijant magacin
Svetionici na Tamišu
Arheološko nalazište "Starčevo Grad"
Manastir Vojlovica
Reformatorska crkva u Vojlovici
Evangelistička crkva u Vojlovici
Srpske crkve "Velika donja" i "Mala donja" u Dolovu
POSEBNI INTERESI
Lov i ribolov



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |