ODŽACI

Zavičaj kudelje, tamburaša i alasa

Mala vojvođanska varoš Odžaci smestila se u pitomoj ravnici na samom zapadu Bačke, nedaleko od Dunava i granice sa Hrvatskom, 57 kilometara severozapadno od Novog Sada a 139 kilometara od Beograda. Po popisu stanovništva iz 2011. godine u opštini Odžaci živi oko 30.000 ljudi, dok sami Odžaci imaju oko 9.000 stanovnika. I odžačka opština je kao većina opština u Vojvodini multietnička sredina. Većinsko stanovništvo čine Srbi koji u ukupnom broju stanovnika opštine učestvuju sa oko 80 odsto, Mađara ima oko četiri odsto, Slovaka oko tri odsto, dok pripadnici ostalih nacija ne učestvuju sa više od jedan odsto u ukupnom broju stanovnika opštine.
Sa svojih 411 kvadratnih kilometara površine, opština Odžaci spada u grupu vojvođanskih opština srednje veličine. Obuhvata grad Odžake i još osam naseljenih mesta: Bački Gračac, Bački Brestovac, Srpski Miletić, Bogojevo, Karavukovo, Deronje, Ratkovo i Lalić. Teritorija opštine je na zapadu oivičena Dunavom, odnosno graničnom linijom sa Hrvatskom, na severozapadu se graniči sa opštinom Apatin, na severu sa područjem grada Sombora, na severoistoku sa opštinom Kula, na istoku sa opštinama Vrbas i Bačka Palanka, a na jugu sa područjem opštine Bač. Opština administrativno pripada Zapadnobačkom upravnom okrugu.
Odžaci su dobro saobraćajno povezani sa svojom okolinom i drugim mestima Vojvodine i predstavljaju svojevrsno drumsko i železničko saobraćajno čvorište čijim područjem prolazi više puteva i železničkih pruga regionalnog i lokalnog karaktera. Od drumova najznačajniji je regionalni put koji ga preko Bačke Palanke na jugu povezuje sa Novim Sadom, a na severu preko Srpskog Miletića sa graničnim prelazom Bogojevo i sa Somborom, a preko Ruskog Krstura sa Kulom i Vrbasom. Železnicom se u Odžake iz Novog Sada može doći prugom preko Ratkova, koja dalje od Odžaka preko Karavukova vodi ka Bogojevu u kome se račva na pravac prema Somboru i prema graničnom prelazu sa Hrvatskom. Odžaci takođe imaju i razvijenu mrežu vodenih puteva, pre svega zahvaljujući Dunavu koji područjem opštine teće dužinom od 10 kilometara sa međunarodnom lukom Bogojevo, te plovnim kanalima Bački Petrovac - Karavukovo, Bečej - Bogojevo i Odžaci - Sombor, integrisanih u hidrosistem Dunav-Tisa-Dunav čija ukupna dužina na području opštine Odžaci iznosi 43 kilometra.
Područje opštine Odžaci karakteriše ravničarski reljef sa tri posebne morfološke celine: lesnom terasom, aluvijalnom terasom Dunava i aluvijalnom ravnom. Nadmorska visina područja se kreće od 80 do 90 metara. Sami Odžaci se nalaze na nadmorskoj visini od 89 metara. Nadmorska visina područja smanjuje se prema Dunavu, u čijoj zoni je formirano više depresija, manjih jezera i bara nastalih hidrološkom aktivnošću reke. Klima područja je umereno-kontinentalna, sa toplim letima i hladnim zimama. Prosečna godišnja temperatura iznosi 11o C. Najhladniji mesec je januar, a najtopliji jul. Povoljan geografski položaj i blizina Dunava uticali su da ljudi područje Odžaka naseljavaju još od praistorije, što potvrđuju brojna arheološka nalazišta na području opštine. Među njima je najpoznatije nalazište Donja Branjevina kod sela Deronje koje slovi za jedno od najstarijih ranoneolitskih arheoloških nalazišta na tlu Vojvodine. Na njemu je pronađena izuzetno vredna figurina boginje plodnosti, nazvana "Crvenokosa boginja". Današnje naselje osnovali su Turci u srednjem veku tokom svojih vojnih operacija u južnoj Ugarskoj. Prvi put ga u svojim tefterima pominju 1557. godine, kao malo selo naseljeno Srbima u nahiji Bač. Ime naselja potiče od turske reči "odžak", kojom su Turci nazivali janičarsku trupu ili vojnu posada, a Srbi dimnjake na zemunicama i kućama. Savremeni razvoj Odžaka počinje nakon ukuljučivanja Bačke u sastav Habzburške monarhije krajem XVII veka, kada područje Odžaka u većem broju naseljavaju Srbi i Šokci, a zatim Nemci sredinom XVIII veka. Nemci su ubrzo postali većinsko stanovništvo mesta, pošto su Srbi i Šokci mahom iseljeni. Nemački živalj se uglavnom bavio poljoprivredom, a najviše gajenjem konoplje čije seme su doneli iz svoje postojbine. Ispoostavilo se da je područje Odžaka veoma povoljno za uzgoj ove biljke, pa su Odžaci ubrzo postali jedan od najvećih proizvođača kudelje u Evropi. Krajem XVIII veka u Odžacima se održavao veliki sedmodnevni vašar kudelje, radilo je sedam zaprežnih mlinova koji su obrađivali kudelju. Tokom XIX veka intenzivno se razvija trgovina i zanatstvo, 1813. Odžaci dobijaju status trgovišta, dva novčana zavoda - štedionica i kasa uzajamne pomoći - osnovani su 1871. godine, prvi voz u Odžake stigao je 1895. kada je u saobraćaj puštena pruga Baja - Sombor - Novi Sad, električna energija u mesto je stigla 1906. godine, a na tradiciji gajenja konoplje i proizvodnje kudelje dugoj vek i po u Odžacima je 1907. imućna porodica Ertl otvorila fabrika za preradu kudelje i proizvodnju užadi. Uporedo sa privrednim razvojem tekao je i intenzivan društveni, duhovni i kulturni razvoj mesta; otvaraju se škole, grade crkve, formiraju državne ustanove, osnivaju razna udruženja. Sve do kraja Drugog svetskog rata, Odžaci su bili naseljeni uglavnom Nemci koji su se po završetku rata iselili. Napuštena mesta naselili su uglavnom kolonisti iz južne Srbije, iz vranjskog, leskovačkog, pirotskog, niškog i topličkog kraja. Jedino su Bački Brestovac i Bački Gračac naselili kolonisti iz Bosne i Like. Period posle Drugog svetskog rata, naročito od polovine 60-ih do kraja 80-ih godina prošlog veka, obeležio je značajan privredni i ukupni društveni napredak opštine.
Bogatstvo prirode, istorijskog i kulturnog nasleđa Odžaka pruža nesvakidašnji doživljaj i užitak svim njegovim posetiocima i turistima, kako ljubiteljima stare arhitekture i poklonicima sakralnog graditeljstva, tako i svim onima koji traže mir i predah u raznolikosti i bogatstvu biljnog i životinjskog sveta prirodnog okruženja Odžaka, posebno darežljivog za lovce i ribolovce. One koje zanima praistorija i daleka prošlost mogu obići arheološko nalazište Donja Branjevina kod sela Deronje, koje slovi za jedno od najstarijih ranoneolitskih arheoloških nalazišta na tlu Vojvodine na kome je pronađena izuzetno vredna figurina boginje plodnosti, nazvana "Crvenokosa boginja". Istorijsko nasleđe Odžaka može se videti i u Muzejskoj jedinici Odžaka, koja u svoja dva odeljenja - Istorijskom i Arheološkom - poseduje veliki broj eksponata. Viševekovna multietničnost i multikulturalnost Odžaka ostavila je potomcima i naslednicima više starih i znamenitih sakralnih građevina koje danas imaju status kulturno-istorijskih spomenika i spomenika arhitekture. Centrom Odžaka dominira znamenita katolička crkva Svetog arhangela Mihovila iz 1821. godine, u Deronjama se nalazi srpska crkva Svetog arhangela Mihaila podignuta 1869. godine, u Ratkovu srpska crkva Svetog Georgija iz druge polovine XVIII veka i katolička crkva Svetog Ivana Nepomuka s početka XIX veka, u Laliću srpska crkva Svetog Dimitrija, a u Bačkom Brestovcu pravoslavni hram Svetih apostola Petra Pavla iz sredine XVIII veka. Iako je mlađi po godini gradnje, podignut je krajem XX veka, pravoslavni hram Spaljivanja moštiju Svetog Save u Odžacima, svojom monumentalnom i lepom arhitekturo krasi naselje. O industrijskom razvoju Odžaka i sticanju bogatstva tokom XIX i početkom XX veka svedoči lepa vila Johana Ertla, vlasnika Fabrika kanapa i užarije, sagrađena početkom XX veka u stilu secesijie, koja danas pripada Tehničkoj školi u Odžacima. Fabrika kanapa i užarije, podignuta 1907. godine, evidentirana je kao spomenik kulture zajedno sa radničkom koloniom iz prve polovine XX veka. Sa brojnim mašinama iz godine osnivanja, obiljem dokumentacionog materijala i upravnom zgradom sagrađenoj u stilu secesije, fabrika predstavlja nesvakidašnje istorijsko svedočanstvo proizvodnje kudelje u Odžacima. Svi ljubitelji prirode, odmora i rekreacije u njoj, koji posete Odžake mogu uživati u nekom od obližnjih izletišta; na jezeru Štrand u Bogojevu, u priobalju Dunava i na jezeru u Bačkom Gračacu. Područje opštine Odžaci slovi za jedno od posećenijih ribolovnih i lovnih područja Srbije. Sa Dunavom koji teritorijom opoštine teče u dužini od 10 kilometara, brojnim barama, ritovima i jezerima i 43 kilometra kanalske mreže, opština Odžaci predstavlja pravu oazu za ribolovce. Na području opštine postoje tri ustanovljena lovišta; Lovište "Kamarište", kojim upravlja Javno preduzeće "Vojvodinašume", prostire se u zapadnom delu opštine, neposredno uz obalu Dunava, na površini od 1.650 hektara, Lovište "Lainske livade", pod upravom Lovačkog udruženja "Mostonga", prostire se na većem delu odžačke opštine i raspolaže sa lovnom površinom od 35.300 hektara, te Lovište "Srpski Miletić", koje pripada istoimenom ribnjaku preduzeća DTD "Ribarstvo", sa površinom od 458 hektara. Znamenitu prošlost, bogatu tradiciju i raznolikost običaja naroda ovog kraja neguju i čuvaju brojne kulturne i zabavno-turističke manifestacije koje se organizuju svake godine u Odžacima, njegovim selima i na obali Dunava. Među najposećenijima su manifestacije: Nezaboravi rode - smotra kulture naroda Bačkog Gračaca koja se održava u martu u ovom selu, "Nošnja bal" nesvakidašnja revija narodnih nošnji naroda Vojvoidine koja se održava u Laliću u maju, zatim Fijakerijada u Odžacima u junu, pa manifestacija "Odžaci na dlanu" u istom mesecu na kojoj se u Odžacima predstavlja turistička ponuda odžačke opštine, čuvena muzička manifestacija "Tamburica fest" održava se u Deronjama u julu mesecu, u ovom selu krajem avgusta se održava i Likovna kolonija "Rafailo Momčilović" - likovna kolonija koja svake godine okupi veliki broj slikara iz zemlje i inostranstva, zabavno-turistička manifestacija "Zlatni kotlić" sa nadmetanjem u kuvanju ribljeg paprikaša održava se u Odžacima u septembru, u ovom mesecu se u Odžacima održava i Međunarodni festival meda, a u oktobru Rakijada - festival rakije sa izborom najbolje rakije u više kategorija.

KRUŽNE TURE - ODŽACI
Muzejska jedinica Odžaci
Katolička crkva Svetog arhangela Mihovila
Srpska crkva Svetog Georgija u Ratkovu
Srpska crkva Svetog arhangela Mihaila u Deronjama
Arheološko nalazište Donja Branjevina u Deronjama
Crvenokosa boginja
Izletište - jezero Štrand
POSEBNI INTERESI
Lov
Ribolov
DOGAĐAJI
Tamburica fest u Deronjama



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |