KRUŠEVAC

Prestoni grad kneza Lazara

Kruševac, srednjovekovni prestoni grad kneza Lazara, nalazi se u središnjem delu Srbije, 194 kilometra jugoistočno od Beograda. Smestio se u pitomoj Kruševačkoj kotlini koja se prostire između Levča i Temnića na severu, Župe, Kopaonika i Jastrepca na jugu i Kraljevačke kotline i Ibarske doline na zapadu. U teritorijalno-administrativnoj organizaciji Srbije Kruševac ima status grada. Zauzima površinu od 854 kvadratna kilometra i obuhvata 101 naseljeno mesto. Prema popisu stanovništva iz 2002. godine na širem području grada živi 131.368 stanovnika, dok u samom Kruševcu živi 65.400 stanovnika. To je danas moderan grad, administrativni, ekonomski i kulturni centar Rasinskog okruga u čiji sastav još ulaze opštine Aleksandrovac, Brus, Varvarin, Trstenik i Ćićevac.
Kruševac je dobro saobraćajno povezan sa ostalim delovima Srbije. Do njega se iz Beograda stiže auto putem prema Nišu preko odvajanja u Pojatama, odakle do Kruševca ima još 23 kilometra. Nalazi se na poprečnom saobraćajnom pravcu centralne Srbije; Pojate - Kruševac - Trstenik - Kraljevo - Čačak - Užice. Teritorijom opštine Kruševac teku reke Zapadna Morava, Rasina, Pepeljuša i Ribarska reka. Trećina površine opštine je pod šumom, sa velikim šumskim kopleksom na Jastrepcu. Reljef opštine Kruševac pretežno je brdskog karaktera, sa manjim ravnicama u dolinama reka. Prosečna nadmorska visna područja iznosi oko 300 metara, dok se sam Kruševac nalazi na nadmorskoj visini od 137 metara. U njemu vlada umereno-kontinentalna klima, sa prosečnom godišnjom temperaturom 11o C.
Kruševac je jedan od najopevanijih gradova u srpskoj epskoj poeziji. Njegova istorija, kao i istorija cele Srbije, deli se na period pre i posle Kosovskog boja. Kao svoju utvrđenu prestonicu podigao ga je knez Lazar između 1371. i 1374. godine. Prvi put se pominje 1387. u povelji kojom knez Lazar potvrđuje ranije date trgovačke privilegije Dubrovčanima. Za vreme vladavine kneza Lazara, Kruševac je bio administrativni, privredni i kulturni centar tadašnje Srbije. Posle Kosovskog boja Kruševac postaje prestonica vazalne Srbije kojim upravlja kneginja Milica, a zatim njen i Lazarev sin Stefan Lazarević, koji kasnije prestonicu prenosi u Beograd. Turci su Kruševac prvi put napali 1427. godine, a konačno ga porobili 1454. godine. Postoje dva predanja koja govore o nastanku imena grada. Po jednom Kruševac je ime dobio po kruškama koje su obilato rađale u ovom kraju, a po drugom po oblom rečnom kamenu krušcu koji je knez Lazar vadio iz Zapadne Morave i koristio za zidanje svog utvrđenog grada. Turci su Kruševac zivali Aladža Hisar, što znači šareni grad. Od Turaka je oslobođen 1833. godine i pripojen Srbiji kneza Miloša. Od tada stasava u jedan od regionalnih centara Srbije. Tokom Prvog i Drugog svetskog rata delio je sudbinu Srbije u stradanju i herojskoj borbi za slobodu.. Nakon Drugog svetskog rata doživljava intenzivan industrijski razvoj. Gradi se više većih industrijskih preduzeća, kao što su "14. oktobar", "Trayal", "Merima", "Rubin", "Župa" i druga.
Kruševac i njegova okolina predstavlja jedan od krajeva Srbije koji poseduje velike turističke potencijale. Prepoznatljiv je ovaj grad, kako po svojoj slavnoj istoriji i bogatoj tradiciji, tako i po vrednim ljudima otvorenog duha i dobre naravi, sa posebnim darom za humor i glumu, u Srbiji poznatim po nadimku Čarapani. Kruševac se prepoznaje i po monumentalnom spomeniku kosovskim junacima koji dominira centrom grada i predstavlja simbol grada pod Bagdalom. Posebnu znamenitu celinu Kruševca čini Arheološki park, koji obuhvata zidine srednjovekovnog grada kneza Lazara, dvorsku crkvu Lazaricu, spomenik knezu Lazaru i Narodni muzej Kruševca. Svojom lepotom pažnju posetilaca Kruševca pleni i Gradska kuća, velelepna palata podignuta 1904. u duhu neoklasicizma, sa jedinstvenom salom sa mozaicima. Značajn trag na mapi kulturnih vrednosti Kruševca ostavio je slikar Milić od Mačve koji u gradu pod Bagdalom ima svoju galeriju-legat sa 120 slika, zatim spomen-skulpturu "Majka Srbija i majka Grčka", kao i mural "Obretenje Lazarevo" površine 40 kvadrata u holu Doma sindikata. Kada se dođe u Krzševac, obavezno se mora posetiti i Umetnička galerija koja je smeštena u porodičnoj kući poznatog kruševačkog trgovca Ljorića s početka XX veka. Galerija poseduje izložbeni prostor površine 150 kvadrata i oko 500 slika zavičajnih umetnika. Na brdu Bagdala, u južnom delu grada, nalazi se memorijalni park "Slobodište" koji je podignuto u spomen na stradale Kruševljane u Drugom svetskom ratu. Ukoliko ostajete koji dan više u Kruševcu, onda svakako pogledajte neku od predstava Kruševačkog pozorišta - pozorišta duge tradicije, nebrojeno puta nagrađivanog, u kome su svoju karijeru započeli veliki glumci poput Miodraga Petrovića Čkalje, Rade Savićević, Taška Načića, Vlastimira Đuze Stoiljkovića, Radmile Živković, te Vojina Ćetkovića i Nataše Šolak iz mlađe generacije glumaca.
Okolini Kruševca obiluje brojnim kulturno-istorijskim znamenitostima i nemerljivom prirodnom lepotom. Na prostoru Mojsinjskih planina, blago zatalasanom pobrđu u međurečju Zapadne i Južne Morave, nalazi se veliki broj starih crkava i manastira, od kojih neki datiraju još iz IX veka. Svojom znamenitošću i kulturno-istorijskom vrednošću pažnju pleni manastir Naupare u istoimenom selu podignut krajem XIV veka, kao i manastir Svetog Romana u Đunisu. U Stalaću, malom mestu opštine Ćićevac, nalaze se ostaci utvrđenog srednjovekovnog grada koga narodna epska pesma vezuje za vojvodu Prijezdu. Turistička destinacija u blizini Kruševca koja zaslužuje mnogo veću pažnju nego što je to danas slučaj je planina Jastrebac - najšumovitija planina Balkana sa idealnim uslovima za planinarenje, lov i ribolov. Kruševljani veliku pažnju posvećuju i razvoju seoskog turizma, Turistička organizacija Kruševca edukuje domaćinstva koja su zainteresovana za seoski turizam. Sela Kruševca poznata su po tradicionalnim običajima, starim zanatima, zdravoj hrani i netaknutoj prirodi. Oazu zdravstvenog turizma u Kruševcu čini Ribarska Banja, balneološko i klimatsko lečilište koja se nalazi na padinama Jastrepca, 34 kilometra jugoistočno od Kruševca. U Ribarskoj Banji se leče ortopedska, koštano-zglobna i degenerativna oboljenja.
Većina Kruševljana kaže da je u njihov grad najbolje doći u junu kada traju "Vidovdanske svečanosti". Tada se u gradu pod Bagdalom na više lokacija organizuju brojne kulturne manifestacije, od porte crkve Lazarice, preko platoa u centru grada, do amfiteatra u memorijalnom parku "Slobodište". Najveći praznik u Kruševacu je svakako Vidovdan, dan pogibije kneza Lazara. To je gradska slava. Od ostalih kulturnih manifestacija Kruševljani svojim gostima preporučuju Kulturno leto, Festival humora i satire "Zlatna kaciga", Pozorišne dane i druge brojne manifestacije.

Čarapani i čarape
Ne zna se pouzdano kada, kako i zašto su Kruševljani dobili ime Čarapani. Objašnjenja su različita, od onih koja pokazuju dobre strane naravi Kruševljana, do onih koja na svetlost dana iznose manje lepe osobine njihjove naravi. Najrasprostranjenija su dva tumačenja. Jedno kaže da je drugo ime Kruševljana nastalo u vreme Prvog srpskom ustanku kada su kruševački ustanici izuli svoje opanke i nečujno u čarapama pošli na Turake. Drugo tumačenje nastanak njihovog drugog imena vezuje za običaj muškaraca ovog kraja da nose lepe, duge vezene čarape. Bilo kako bilo, Čarapani su danas prepoznatljivi po razigranom, vrcavom duhu i smislu za humor, sa velikim darom za glumu.
A čarape? Bez njih ne možemo, one su nešto čime započinjemo i završavamo dan. Kao odevni predmet, čarape dolaze sa Istoka, od Turaka. Sama reč vodi poreklo od persijske gurab, koja preko arapske ganjrab i turske čorap, dospeva u naš jezik. Čarape su najčešće pletene od vune. Bile su deo narodne nošnje. Osim onih za svakodnevnu upotrebu, postojale su praznične i darovne čarape. Kasnije su se delile na seoske i gradske.



KRUŽNA PUTOVANJA - KRUŠEVAC
Utvrđeni grad kneza Lazara
Knez Lazar Hrebeljanović ANTRFILE
Crkva Lazarica
Spomenik knezu Lazaru
Narodni muzej Kruševac
Spomenik kosovskim junacima
Gradska kuća
Kuća Simića
Crkva Svetog Đorđa
Umetnička galerija
Dela slikara Milića od Mačve u Kruševcu
Spomenik ratnicima 1912 - 1918.
Spomenik miru
Spomen-park Slobodiste
Srednjovekovni grad Stalać
Manastir Naupare
Manastir Sveti Roman
ZDRAVSTVENI TURIZAM
Ribarska Banja
PLANINE I JEZERA
Planina Jastrebac
Lovište "Veliki Jastrebac" ANTRFILE



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |