ALEKSANDROVAC

Stara srpska prestonica vina

Aleksandrovac, malena varoš u centralnoj Srbiji, nalazi se 230 kilometara južno od Beograda, u Aleksandrovačka župa, nadaleko poznatoj po vinogradarstvu i vinarstvu koja se smestila između planina Kopaonik, Goč Željin i Jastrebac. Okružuju ga opštine Trstenik i Vrnjačka Banja sa severa, Kraljevo i Raška sa zapada, Brus sa juga i Kruševac sa zapada. Pripada Rasinskom okrugu. Prema popisu stanovništva iz 2002. godine u Aleksandrovcu živi 6.478 stanovnika, dok na području cele opštine, u 55 nasseljenih mesta, živi 29.389 stanovnika. U Aleksandrovac se može doći preko Kruševca sa istočne strane i preko Kraljeva i Trstenika sa zapada. Aleksandrovačka župa, sa njenim prestonim gradom Aleksandrovcem, predstavlja specifičnu geografsku i reljefnu celinu, osobenih klimatskih karakteristika. Pod pojmom župa se obično podrazumeva blago zatalasana kotlina, prosečne nadmorske visine od 250 do 700 metara. Nadmorska visina istočnog, ravničarskog dela Aleksandrovačke župe kreće se od 180 do 500 metara, središnjeg od 500 do 750 metara, a zapadnog, planinsklog dela, od 750 do 1.785 metara. Po svojim reljefnim karakteristikama, Aleksandrovačka župa se deli na Donju, kotlinsku i Gornju, planinsku, župu. Donju župu karakterišu brežuljkasto-brdoviti i niskoplaninski predeli sa padinama osunčanim tokom celog dana, dok Gornju župu karakterišu predeli izrazito planinskog karaktera koji predstavlaju delove planina Kopaonik, Željin i Goč. Od ukupnih 387 kvadratnih kilometara, na koliko se prostire opština Aleksandrovac, Donja župa zahvata 160, a Gornja 227 kvadratnih kilometara.
U Aleksandrovačkoj župi preovlađuje umereno-kontinentalna klima sa specifičnim odlikama takozvane župske klime, koja se naročito ispoljava u Donjoj župi. Nju karakterišu više temperature i veći broj sunčanih dana u odnosu na klimu susednih područja. Okolne planine štite Donju župu od naglih prodora hladnih vazdušnih masa i jakih vetrova. Poznavaoci klimatskih prilika kažu da je klima Aleksandrovačke župe slična klimi francuske oblasti Bordo, koja je širom sveta poznata po kvalitetnim vinima. Zemljište Aleksandrovačke župe je veoma plodno, posebno u Donjoj župi. Odlikuju ga izuzetna fizička, hemijska i biološka svojstva, posebno pogodna za voćarstvo i vinogradarstvo. To su pretežno ritske crnice, fini aluvijalni nanosi, jezerske smonice, gajnjače i druga plodna zemljišta. Zahvaljujući specifičnim obeležjima svoga reljefa, odgovarajućoj nadmorskoj visini, povoljnoj klimi i plodnom zemljištu, Aleksandrovačka župa slovi za jedno od najstarijih i najpoznatijih vinogorja Srbije. Francuski konzul Deko nazvao ju je 1904. godine srpskom Šampanjom.
Brojni arheološki nalazi govore da su prostor današnjeg Aleksandrovca ljudi naseljavali još u praistoriji. Pojedini nalazi vezuju se za Kelte koji su na ovim prostorimaa boravili u IV veka pre nove ere. Kroz vekove i godine naselje se ustalilo i ponelo ime Kožetin. Postoje dva tumačenja porekla ovog imena. Jedno potiče iz rimskog perioda i vezuje se za kozu koja je zajedno sa drugim životinjama bila posvećena Dijani, rimskoj boginji lova. Po drugom tumačenju u današnjem Aleksandrovcu je postojala crkva pokrivena kožom, pa je po njoj kasnije celo naselje ponelo ime Kožetin. U pisanim dokumentima Kožetin se prvi put pominje u Studeničkoj hrisovulji iz 1196. godine, kojom veliki župan Stefan Nemanja manastiru Studenica poklanja župska sela sa vinogradima i vinskim podrumima. Kožetin je od Turaka oslobođen i Srbiji pripojen 1833. godine. Ukazom kralja Milana Obrenovića, Kožetin 1882. godine dobija ime Aleksandrovac.

Župsko vinogorje
Arheološki nalazi i istorijski podaci govore da su koreni vinogradarstva i vinarstava na prostoru Župe stari preko 3000 godina. Župa je oduvek zauzimala značajno mesto u viševekovnoj istoriji srpskog vinogradarstva. Tokom srednjeg veka tri velika srpska manastira; Hilandar, Studenica i Žiča ovde su imali svoje vinograde i vinske podrume. Narodno predanje kaže da je u Župi svoje vinograde imao i knez Lazar. Za vreme turske vladavine proizvodnja grožđa i vina nije prestajala, ali je bila znatno skromnija. Nakon oslobođenja od Turaka 1833. godine, vinogradarstvo u Župi ponovo oživljava, ali najezda filoksere - lozne vaši od 1882. do 1886. pustoši vinograde Župe. Uz pomoć države vinogradi su brzo obnovljeni. Godine 1891. u Aleksandrovcu je formiran Lozno-voćni rasadnik sa ekonomijom od 40 hektara. Ovaj rasadnik je mnogo učinio na obogaćivanju sortimenta župskog vinogorja i na širenju otpornijih i kvalitetnijih sorti vinove loze. Veliki doprinos razvoju župskog vinogorja dala je Vinodeljsko-voćarska škole osnovana 1921. godine. Ona je iškolovala brojne generacije enologa i podrumara. Njenu tradiciju danas nastavlja Poljoprivredna škola "Sveti Trifun". Od 60-ih godina prošlog veka nosioci razvoja vinogradarstva i vinarstva u Župi bila su preduzeća "Vino Župa" iz Aleksandrovca i "Rubin" iz Kruševca.
Danas se u Župi pod vinogradima nalazi oko 3.000 hektara, po čemu je ona jedno od većih vinogorja Srbije. Župske vinograde odlikuje bogat sortiment vinove loze, od koje se dobijaju vrhunska vina i vina sa zaštićenim geografskim poreklom. Pored tamjanike i prokupca kao autentičnih sorti grožđa Srbije, u Župi se gaje i smederevka, župski bojadiser sovinjon, semijon, župljanka, neoplanta, šardone i italijanski rizling. Primat u proizvodnji vina u Župi danas postepeno preuzimaju male vinarije i vinski podrumi, kojih je iz godine u godinu sve više.



KRUŽNA PUTOVANJA - ALEKSANDROVAC
Zavičajni muzej Župe
Muzej vinarstva i vinogradarstva
Stara vinogradarska naselja Poljane
Manastir Drenča
Manastir Rudenica
Izletište Mitrovo Polje
DOGAĐAJI
Župska berba



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |