PROKUPLJE

Grad Svetog Prokopija

Oko 250 kilometara jugoistočno od Beograda, a 30 kilometara jugozapadno od Niša, u pitomoj dolini reke Toplice po kojoj je čitav ovaj kraj nazvan Toplica, smestila se varoš Prokuplje. Ime je dobila po Svetom Prokopiju, Hristovom sledbeniku iz III veka. Grad Prokuplje je administrativni, privredni i kulturni centar istoimene opštine i Topličkog okruga u čiji sastav ulaze još opštine Kuršumlija, Žitorađa i Blace. U Prokuplju prema popisu stanovništva iz 2002. godine živi 27.673 stanovnika, dok u celoj opštini, u 108 naseljenih mesta, živi 48.501 stanovnik. Prokuplje je dobro saobraćajno povezano sa ostatkom Srbije. Kroz njega prolazi magistralni pu Niš - Priština, kao i železnička pruga.
Prokuplje se smestilo na obalama reke Toplice, u njenom srednjem toku, okruženo brdima Hisar, Borovnjak, Računkovo brdo, Sokolica i Guba. Reka Toplica je brdo Hisar kod Prokuplja skoro skroz obgrlila, praveći tu zaokret u svom toku od 270 stepeni. Oko severne strane Hisara ona počinje da teče uzvodno i uzbrdo, stvarajući prirodni fenomen epigenium. Istočno od Prokuplja pruža se široko plodno polje Dobrič, a zapadno je pitoma Toplička kotlina koju okružuju planine Jastrebac, Kopaonik, Radan, Vidojevica i Pasjača. Prokuplje leži na nadmorskoj visini od oko 300 metara i u njemu vlada umereno-kontinentalna klima sa toplim letima i umereno hladnim zimama.
Prostori Toplice bili su naseljeni još u praistoriji Arheološka nalazišta u okolini Prokuplja svedoče o postojanju ljudskih naselja još u sedmom milenijumu pre nove ere. Toplicu su naseljavali različiti narodi, od Dardanaca i Kelta, preko Rimljana, do Slovena. Na mestu današnjeg Prokuplja u I veku nove ere postojao je rimski grad Hameum, koji se u vreme Vizantije zvao Komplos. Krajem XII veku ovi prostori ulaze u sastav srpske srednjovekovne države Nemanjića. Istorija nije zabeležila kako se Prokuplje zvalo u to vreme. Prvi pisani pomen Prokuplja nalazimo u Povelja knjeginje Milice Hrebeljanović iz 1395. godine kojom ona manastiru Svetog Pantelejmona na Svetoj Gori poklanja vinograde i druga dobra u okolini grada "svjatago Prokopija". Ovaj naziv za mesto počeo se koristiti posle prenosa moštiju Svetog Prokopija iz Niša 1386. godine. Narodno predanje kaže da je Prokuplje bio grad srpskog srednjovekovnog vlastelina i legendarnog junaka Kosovske bitke starog Jug Bogdana. Turci su nakon zauzimanja srpskih teritorija, Prokuplje zvali Urćub. Naselje veliki procvat doživljava u XVI i XVII veku za vreme razvijene trgovine sa Dubrovnikom, kada je imalo status grada. Prokuplje i cela Toplica su od Turaka oslobođeni i Srbiji pripoejeni 1878. godine.
Prokuplje je u XX vek zakoračilo kao sedište Topličkog okruga, sa oko pet hiljada stanovnika. Tek započeti razvoj prekinuli su Balkanski ratovi i Prvi svetski rat. Ono je u ovim ratovima, kao i cela Toplica, podnelo velike žrtve. Usled velikog terora bugarskog okupatora, Topličani su početkom 1917. godine digli Toplički ustanak. Za mesec dana je oslobođena velika teritorija. Okupator je u krvi ugušio ustanak. Poginulo je i ubijeno oko 20.000 Topličana. Između dva svetska rata Prokuplje beleži intenzivan razvoj - grade se putevi, železnička pruga, škole, bolnica. Posle Drugog svetskog rata Prokuplje od uglednog zanatskog i trgovačkog grada stasava u srednje razvijeni industijski grad. Ono je danas najveći grad Toplice - njen administrativni, ekonomski i kulturni centar. Prokuplje je ranije, mnogo više nego danas, bilo poznato po vinogradarstvu i po čuvenoj vinskoj sorti "Prokupac". U vreme socijalizma Prokupčani su bili zapiustili svoje vinograde, koje danas na sreću obnavljaju i podižu nove.

Oblast Toplice
Po obilju izvora tople vode i po reci Toplici, koja je i sama ime dobila po ovoj toploj vodi, oblast Srbije od Kopanika na zapadu do doline Južne Morave i Niša na istoku, te od Jastrepca na severu i Vidojevice i Pasjače na jugu, nazvana je Toplica. Na prostoru Toplice postoje tri banje sa toplom mineralnom vodom - Prolom banja, Lukovska banja i Kuršumlijska banja, ali i mnogo drugih izvora tople vode za koje znaju samo meštani ovih krajeva. Sve ove tople vode kupi i u Južnu Moravu odvodi reka Toplica, koja izvire na istočnoj strani Kopaonika, ispod Pančićevog vrha, a uliva se u Južnu Moravu kod Doljevca. Duga je oko 130 kilometara Prestonica Toplice je Prokuplje, a veća mesta ove oblasti su još Kuršumlija, Blace i Žitorađa. Slavna je prošlost Toplice čije je najsvetlije stranice ispisala njena srednjovekovna vlastela svojim hrabrim učešćem u Boju na Kosovu 1389. godine. Narodno predanje je zapamtilo Jug Bogdana i njegovih devet sinova kao gospodare Prokuplja, Milana Toplicu kao gospodara Srednje Toplice i Ivana Kosančića kao gospodara Gornje Toplice i Kosanice. I danas u Toplici postoje kule ovih kosovskih junaka - Jug Bogdanova kula u Prokuplju, kula Milana Toplice u Viči i kula Kosančić Ivana u selu Ivan Kula.



KRUŽNE TURE - PROKUPLJE
Narodni muzej Toplice
Crkva Svetog Prokopija
Jug Bogdanova crkva
Jug Bogdan ANTRFILE
Spomen-kompleks na Hisaru
Manastir Ajdanovac
Arheološko nalazište Pločnik
DOGAĐAJI
Rade Drainac ANTRFILE



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |