PIROT

Drum i na njemu kula

Kada bi tražili dve reči koje Pirot najbolje dočaravaju i o njemu najviše govore, onda bi to svakako bile reči put i kula. Pirot se odvajkada nalazio na putu koji je povezivao Evropu i Aziju, Zapad i Istok, od rimskog puta Via militaris, preko turskog Carigradskog druma, do današnjeg kraka evropskog Koridora 10 koji od Niša preko Pirota i Dimitrovgrada vodi ka Sofiji i Instambulu. Upravo zbog ovakvog svog položaja, Pirot je bio i danas je tranzitno mesto - mesto gde se susreću i mimoilaze ljudi raznih kultura i nacionalnosti. Kao utvrđenje podigli su ga Rimljani u III veku i dali mu ime Turres, što znači kula. U vreme Vizantije, prostim prevođenjem latinskog naziva na grčki jezik u značenju reči "kula", grad dobija ime Pirgos. A zahvaljujući sklonosti Slovena da stara zatečena imena gradova, uz male izmene, prilagode svom govoru, nastalo je ime Pirot.
Pirot se nalazi na krajnjem jugoistoku Srbije, na granici sa Bugarskom, 330 kilometara udaljen od Beograda. Smestio se u pitomj kotlini, na reci Nišavi koja ga deli na dva dela. Prema popisu stanovništva iz 2002. godine Pirot ima oko 41.000 stanovnika, dok u celoj pirotskoj opštini, u 72 naseljena mesta, živi oko 63.000 stanovnika. Opština Pirot je po prostranstvu jedna od najvećih opština u Srbiji, prostire se na 1.232 kvadratna kilometra. Graniči se sa opštinom Knjaževac na severu, Belom Palankom na zapadu, Babušnicom na jugozapadu, Dimitrovrgradom na jugoistoku i sa Republikom Bugarskom na istoku od koje je odvaja državna granica u dužini od 65 kilometara. Sam Pirot se smestio u severozapadnom delu Pirotske kotline, koju sa južne i jugozapadne strane omeđuju ogranci Vlaške planine i Suve planine, na severozapadu Svrljiške planine, dok se na severu i severoistoku uzdiže Stara planina koja slovi za jednu od najlepših i najvećih planina Srbije sa svojim prelepim vrhom Mindžorom.
Kako se vidi iz opisanog geografskog položaja Pirota, reljef ovog kraja je pretežno brdsko-planinski. Njegova nadmorska visina kreće se od 368 metara na kojoj se nalazi grad Pirot u Pirotskoj kotlini, do 2.169 metara koliko ima Midžor na Staroj planini. Klima ovog područja je umereno-kontinentalna, sa toplim letima i hladnim zimama. Najtopliji mesec je jul sa prosečnom temperaturom 22oC, a najhladniji januar sa prosečnom temperaturom minus 1oC.
Pirot kao tranzitno područje dobro je saobraćajno povezan. Kroz njega prolazi međunarodni drumski i železnički pravac Niš - Sofija - Instambul, koji povezuje Evropu sa Azijom. Pirot do Niša i uključenja na Koridor 10 ima 75 kilometara, a do Sofije u susednoj Bugarskoj 70 kilometara. Značajna saobraćajnica za Pirot je i magistralni put koji ga preko Babušnice i Vlasotinca povezuje sa Leskovcem, gde se takođe može izaći na Koridor 10.
Naselje na današnjoj lokaciji Pirota prvi put se pominje u III veku kao rimsko utvrđenje Turres na čuvenom rimskom vojničkom putu Via militaris. U vreme Vizantije ovo utvrđenje nosi naziv Pirgos, a slovensko stanovništvo će ga u srednjem veku nazvati Pirot. U sastav srpske srednjovekovne države područje Pirota ušlo je krajem XII veka i u njemu ostalo sve do dolaska Turaka na Balkan. Za ovaj kraj se u prvoj polovini XIV veka vezuje ime čuvenog vojvode Momčila, kome je kaže narodno predanje pripadalo utvrđenje iznad Pirota koje se danas po njemu zove Momčilov grad. Turci su na ovom prostorima ostali sve do 1877. godine, kada je Pirot konačno oslobođen u srpsko-turskom ratu 1877-78. godine. Sve do početka XX veka, Pirot je zadržao izgled tursko orijentalne varoši sa mahalama, orijentalnim kućama, starim orijentalnim zanatima i načinom trgovanja. No evropske kulturne i civilizacijske vrednosti nezaustavljivo su prodirale. Prvu pozorišnu družinu Pirot je dobio 1889. godine, pevačko društvo 1888. godine, biblioteku 1909. godine koja je izrasla iz čitališta osnovanog 70-ih godina XIX veka. Pored osnovnih škola, otvaraju se srednje škole, prvo trgovačko-zanatska, a zatim gimnazija.
Pirot je u XX vek zakoračio sa živom manufakturnom i zanatskom proizvodnjom koja je svoje korene imala u bogatoj tradiciji naroda ovog kraja. U staroj Jugoslaviji se pročuo po izradi autohtonih ćilima, grnčarije, nakita, ovčijeg kačkavalja. Druga polovina veka je donela industrijalizaciju koja je izrodila dva veoma uspešna preduzeća; industriju auto-guma "Tigar" i tekstilnu industriju "Prvi maj". Novi milenijum doneo je povratak starim svevremenskim vrednostima, sa kojima Pirot svakako ne oskudeva. Piroćanci danas svoju razvojnu šansu vide u turizma, proizvodnji zdrave hrane i obnovi manufakturne proizvodnje čilima, grnčarije i nakita.

Pirotski ćilim
U Pirotu, pomalo autohtono, pomalo pod uticajem drugih, a najviše što su uslovi dozvoljavali - blizina sirovine, kvalitetne vune sa Stare planine, razvilo se tkanje ćilimova na specifičnim vertikalnim razbojima. Pirotski ćilim predstavlja kulturno nasleđe Srbije i zbog svoje izuzetne lepote od pamtiveka je deo srpskog gradskog enerijera. Ovaj umetnički zanat u Pirotu ima viševekovnu tradiciju. Bogatstvo kolorita i ornamentike, kao i savršenstvo i prefinjenost u izradi, potvrđuje da su ga radile darovite tkalje posebnog umetničkog dara. Vuna je u početku bojena prirodnim bojama, odnosno bogatom biljnom florom sa Stare planine. U XIX veku polako su počele da se upotrebljavaju anilinske boje. Stilizovani simboli biljnog i životinjskog sveta, izbor, slaganje i postojanost boja, kao i kombinacija šara, prenošeni su na ćilim. U tehničkom smislu, dvoličnost ćilima - kada su lice i naličje identični, predstavlja neponovljiv prikaz jedinstvenog. Najstariji pisani izvori o pirotskom ćilimarstvu potiču iz XVII veka, kada su organizovano otpremani ćilimovi na Istok prema Carigradu. Od tada, pa do današnjih dana, proizvodnja pirotskih ćilimova je oscilirala, nekada je bila manja, nekada veća, ali se nikada nije prekidala.



KRUŽNE TURE - PIROT
Kuća Hriste Jovanovića - Muzej Ponišavlja
Hrista Jovanović ANTRFILE
Dve gradske crkve
Zgrada "Bela mačka"
Pirotski grad
Poganovski manastir
Crkva Svete Paraskeve u Staničenju
Manastir Svetog Đorđa u Temskoj
Manastir Svetog Jovana Glavoseka u Krupcu
ZDRAVSTVENI TURIZAM
Zvonačka banja
PLANINE I JEZERA
Zavojsko jezero



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |