UŽICE

Kraj gostoljubivih i oštroumnih ljudi

Užice je grad u zapadnoj Srbiji, 195 kilometara udaljen jugozapadno od Beograda. Grad se smestio u kotlinu reke Đetinje, okružen obroncima okolnih planina. Užice je društveni, politički, ekonomski i kulturni centar jugozapadne Srbije. Prema popisu stanovništva iz 2002. godine u njemu živi 55.000 stanovnika, dok u celoj užičkoj opštini, koja ima 41 naseljeno mesto, živi 83.000 ljudi. U opštini, pored Užica, status gradskog naselja ima i Sevojno, industijsko naselje šest kilometara udaljeno od Užica poznato po fabrikama bakra i aluminijuma.
Po Užicu je veliki deo jugozapadne Srbije nazvan "užički kraj". Njega okružuju planinski masivi Zlatibora i Zlatara na juga, reke Drina i Rzav na zapadu, Tara i Valjevske planine na severu, Ovčar i Kablar na istoku, te Golija i Javor na jugoistoku. Mogu biti i drugi prirodni graničnici užičkog kraja, znatno širi, no ovi su najmarkantniji i najpoznatiji. Često se za užički kraj govori da je to područje Starog Vlaha - šire planisnko područje jugozapadne Srbije. Danas je to područje administrativno definisano kao Zlatiborski okrug.
Užice se nalazi na sredokraći puteva. Najznačajniji je onaj koji preko Užica i Zlatibora povezuje Srbiju sa Crnom Gorom i Jadranskim morem. Ništa menje nije važni ni put koji od Užica vodi prema Višegradu i dalje prema Bosn i Hercegovini, kao i put prema Bajinoj Bašti i dalje prema Valjevu, Podrinju i Mačvi. Kroz Užice prolazi železnička pruga Beograd - Bar, jedna od najznačajnijih pruga Srbije. Severozapadno 12 kilometara od Užica nalazi se vojni aerodrom Ponikve koji je prilagođen civilnom vazduhoplovstvu, posebno turističkim niskotarifnim i čarter letovima.
Područje opštine Užice je pretežno brdsko-planinsko područje, sa manjnim rečnim kotlinama, nevelikim površima i planinskim visovima preko 1000 metara nadmorske visine. Južni delovi opštine su viši i u njima preovlađuje planinska klima, dok su severni predeli nešto niži i u njima je umereno-kontinentalna klima. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 411 metara. Tragovi ljudskog bitisanja na području današnjeg Užica sežu u daleku prošlost. Arheološkim ispitivanjima je potvrđeno postojanje ljudskih naselja još u vreme neolita. Za Užice se tvrdi da je varoš keltskog porekla, stara oko 20 vekova. U vreme Rima i Vizantije ovde je takođe postojalo razvijeno naselje. Užice u sastav srpske srednjovekovne države uključuje župan Stefan Nemanja 1180. godine. U podeli između braće Milutina i Dragutina Nemanjića, Užice zajedno sa Zlatiborom i Ariljem ulazi u sastav države kralja Dragutina. U pisanim dokumentima grad se pod imenom Užice prvi put pominje 1329. godine. Posle smrti cara Dušana, ovaj kraj je u posedu vlastelina Vojislava Vojinovića, a zatim Nikole Altomanovića koga je razvlastio car Lazar i Užice pripoio svojoj državi. Turci su Užice osvojili 1463. godine i u njemu ostali naredna bezmalo četiri veka.
U oslobođenoj Srbiji Užice je bilo središte okruga i sreza, sa razvijenom trgovinom i zanatstvom. Prva redovna osnovna škola i gimnazija počele su da rade 1839. godine, pošta 1841, bolnica 1853, čitalište 1856. godine. Status varoši Užice je steklo 1866. godine. Krajem XIX veka počinje da se razvija kao industrijsko mesto, sa malim fabrikama čohe, ćebadi, kože. Užice je bilo prvi grad u Srbiji u kome je 1900. na reci Đetinji sagrađena hidrocentrala po Teslinim principima. Ona i danas radi i predstavlja veliku turističku atrakciju Užica. U leto 1912. godine Užice je železničkom prugom povezano sa Beogradom.
Posebno istorijsko poglavlje Užica predstavlja vreme Drugog svetskog rata, tačnije početak rata kada je Užice od 24. septembra do 29. novembra 1941. godine bilo centar slobodne partizanske teritorije u istoriji poznate kao "Užička republika". U periodu od 1946. do 1992. grad je nosio ime Titovo Užice, po Josipu Brozu Titu. Svoj puni industrijski i sveukupni društveni razvoj Užice je doživelo posle Drugog svetskog rata, stasavajući u jedan od vodećih regionalnih centara Srbije.

Ere
Tokom XVIII I XIX veka užički kraj naselilo je stanovništvo iz Hercegovine i Crne Gore. Većina današnjih Užičana potiče od tih doseljenika, takozvanih Era koji su se u Srbiji brzo prepoznali osobenim govorom i svojim specifičnim erskim duhom. Užički govor je deo ijekavskog istočnohercegovačkog dijalekta. Ovaj narodni govor veoma je blizak srpskom književnom jeziku. Užićki govor prepoznaje pet samoglasnika i 24 suglasnika. Za razliku od književnog jezika, ima svoj specifičan suglasnik takozvano meko š, a nema suglasnike f i h. Ovakav govor se danas sreće uglavnom kod starijeg seoskog stanovništva.
Iako je u školskom smislu ovo stanovništvo bilo mahom nepismeno, ono je izgradilo jedan specifičan duh - erski duh koji se odlikovao oštroumnošću, dosetljivošću i posebnom vrstom humora. U brojnim anegdotama, iako običan zlatiborski seljak, Era uspeva da nadmudri znatno obrazovanije od sebe - popove, turske age, srpske knezove, državne činovnike. Ono što je nekada bilo, danas se pripoveda, živi i nadograđuje u duhu Užičana. Evo dva primera oštroumnog i šeretskog erskog duha, jedan stari, jedan moderni. ERA NA PIJACI: Doneo Era u Čajetinu korpu voća. Stao pred Rajkovu mehanu i očekuje mušterije. Jedan gospodin priđe, pogleda jabuke i zapita: Šta prodaješ Ero? Šljive, odgovori Era. Kako šljive, kad su to jabuke? Pa kad vidiš šta pitaš, odbrusi mu Era. ERA I ZMIJA: Kada je jednom u Užicu gostovao cirkus, najatraktivniju tačku izvodila je devojka sa zmijom. Mlada devojka obučena u bikini pojavljivala se na podijumu i oko nje se obavijala velika zmija sve dok je ne poljubi u usta. Jedne večeri, posle izvedene tačke, vlasnik cirkusa se obrati prisutnima: Dajem milion dinara onom ko ponovi ovu tačku. Ja ću, viknu jedan Užičanin, samo izbacite tu guju napolje.



KRUŽNA PUTOVANJA - UŽICE
Narodni muzej
Jokanovića kuća ANTRFILE
Crkve u Užicu
Centar grada - Trg partizana
Reka Đetinja - Gradska plaža
Stara hidrocentrala na Đetinji Užički tvrđava
Nikola Altomanović ANTRFILE
Bela crkva u Karanu
Spomen kompleks na Kadinjači
Užička republika ANTRFILE
Muzejsko-turistička železnica "Šarganska osmica"
Drvengrad na Mećavniku
Emir Kusturica ANTRFILE
Potpećka pećina
SEOSKI TURIZAM
Kremna
Kremanski proroci ANTRFILE
Mokra Gora
Jelova Gora
Zlakusa
Terzića avlija ANTRFILE
Drežnik



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |