NOVI KNEŽEVAC

Varoš dvaoraca na severu Banata

Varošica Novi Kneževac nalazi se na krajnjem severoistoku Vojvodine, odnosno na severu Banata. To je pogranična opština, kroz koju na severu prolazi granica sa Mađarskom a na istoku granica sa Rumunijom. Na jugu se oslanja na opštinu Čoka, a na zapadu na reka Tisa koja je odvaja od Kanjiže. Opština Novi Kneževac obuhvata devet naseljenih mesta, od kojih je samo Novi Kneževac urbano naselje u kome živi oko sedam i po hiljada staanovnika. Na celom području opštine živi oko 13.000 stanovnika. Najbrojniji su Srbi kojih ima oko 60 dsto, a zatim slede Mađari kojih je oko 30 odsto. Novi Kneževac je, kao i većina mesta u Vojvodini, višenacionalna sredina.
Rubni i periferni položaj opštine Novi Kneževac uslovio je njenu slabiju saobraćajnu integrisanost u širu saobraćajnu mrežu Vojvodine. Ova saobraćajna izolovanost donekle je umanjena izgradnjom mosta na Tisi između Novog Kneževca i Kanjiže i otvaranjem graničnog prelaza Đala između Srbije i Mađarske. Most na Tisi povezuje severni Banat i Bačku i ima veliki značaj za međunarodni drumski tranzit preko graničnog prelaza Horgoš, od koga je Novi Kneževac udaljen oko 20 kilometara. Novi Kneževac je od Beograda udaljen 185 kilometara, a od Novog Sada oko 80 kilometara. Ovo mesto se šire u Srbiji pročulo po proizvodnji paprike i po veoma uspešnom preduzeću "Aleva", koje je postalo sinonim začinske paprike i drugih kulinarskih začina.
Atar novokneževačke opštine, sa prosečnom nadmorskom visinom od oko 80 metara, zahvata najveću depresiju Panonske nizije. Lesni plato je ostrvastog karaktera, ispresecan aluvijalnim ravnima duž slivova, sa zaostalim barama, ritovima i rukavcima. Tu su i manja lesno-peščana eolska uzvišenja u vidu greda i humki. Ovo područje karakteriše umereno kontinentalna klima. Srednja godišnja temperatura vazduha iznosi 11 C. Prosečno najtopliji mesec je jul sa 21,5 C, a najhladniji je januar sa -1,4 C. Tragovi ljudskog življenja na području današnje opštine Novi Kneževac sežu u daleku prošlost. Iza prohujalih vekova ostali su nebrojeni arheološki lokaliteti. Izuzetnog značaja je nekropola iz bakarnog doba Bodrokeresturske kulture sa svoja 53 groba u Podlokanju. Zanimljivo je reći da su ovo područje prvih pet vekova naše ere naseljavali Saramati, narod iranskog porekla. U vekovima koji su sledili smenjivali su se Rimljani, Vizantijici, Bugari, Ugari. U velikim ratnim okršajima za prevlast nad Banatom krajem XVII veka između Austrijanaca i Turaka, Novi Kneževac se zvao Mala Kanjiža. Od 1701. u sastavu je Turske i od tada se zove Turska Kanjiža. U jesen 1716. godine konačno je ušla u sastav Habzburške monarhije. Beč je ovo područje naseljavao stanovništvo i nastojao u da njemu što više razvije poljoprivredu. U mesto pored Turske Knjiže, Jozefdorf, naseljeni su Srbi graničari. Velike zasluge za razvoj Novog Kneževca imao je bogati trgovac iz Novog Sada Marko Đurković, koji je u ovom ataru 1781. godine kupio veliko imanje i stekao plemićku titulu de Servijski, gospodar od Turske Kanjiže. Nasledio ga je sin Đorđe Đurković de Servijski. On je od Turske Kanjiže napravio značajan trgovačk? mesto i izdejstvovao da ona 1832. godine dobije status varošice. Podigao je 1845. pontonski most na Tisi, započeo gradnju katoličke crkve 1847. godine. U vreme revolucije 1848. godine stao je na stranu srpskih ustanika. Zahvaljujući Servijskom Turska Kanjiža je u to vreme ostala pošteđena razaranja.

Kneževački dvorci i plemići
Tradiciju gradnje velelepnih vila i dvoraca u Novom Kneževcu započeo je Marko Đurković 1792. godine kada je sagradio svoj jednospratni dom od 22 sobe. Bio je to jedan od najlepših dvoraca toga vremena u Vojvodini. Marko Đurković je, osim po svojim mnogim dobročinstvima, ostao upamćen kao osnivač prve srpske stipendijske zadužbine "Stipendarius Servickianus". Mnoga mladež srpska se školovala zahvaljujući ovoj fondaciji. Nasledio ga je sin jedinac, Đorđe Đurković de Servijski, koji je očevu stipendijsku zadužbinu nastavio i udvostručio. Đorđe se nikada nije ženio. Sav svoj imetak ostavio je svojoj miljenici nećakinji Katarini Milanković Paćanski. Udajom i ženidbom Katarinine petoro dece u Tursku Kanjižu su došli brojni plemići i ovde izgradili svoje dvorce, pa je tako ona krajem XIX veka postala poznato plemićko mesto u Banatu. Đorđev dvorac nasledio je jedini Katarinin sin Emil Šulpe koji se oženio baronicom Matildom Njari. Bili su veliki dobrotvori. Njihov sin Đorđe Šulpe, rođen 1867. godine, bio je veliki humanista i znamenita ličnost Turske Kanjiže. Dao je ogroman doprinos evropskoj sociološkoj misli i nauci. Svojim sredstvima podigao 120 radničkih stanova u Bratislavi i borio se za prava radnika. Katarinina ćerka Friderika udala se za Fedora Fajliča, nemačkog plemića. Godine 1855. sagradili su svoj dvorac na obali Tise. (danas Hotel "Park"). Nedugo potom su napustili Tursku Kanjižu i dvorac predali porodici Talijan. Ćerka Vilhemina se udala za pukovnika austrijske vojske Andora Talijana. Oni su 1855. sagradili dvorac na obali Tise (bivša Tepihara). Imali su više dece. Najznačajniji za istoriju Turske Kanjiže su bili Bela i Emil Talijan. Bela je bio ministar poljoprivrede u vladi Mađarske, koji je za zasluge 1911. dobio titulu barona, a Emil je bio sreski načelnik. Belina supruga je bila Marija Bajić od Varadije, praunuka kneza Miloša Obrenovića. Uradili su mnogo za svoje mesto: 1885. postavili pontonski most, 1895 izgradili bolnicu, 1896 podigli železničku stanicu i opštinsku zgradu u Obilićevu, 1903 izgradili sreski sud (današnja zgrada opštine), 1908 otvorili fabriku svile, podigli zabavišta, dom za nezbrinute i stare. Za današnji park i zelene ulične drvorede Novi Kneževac treba da zahvali Emilu Talijanu, velikom lovcu i svetskom putniku, koji je sa svojih putovanja donosio retko i egzotično bilje i započeo ozelenjavanje grada. Katarinina ćerka Albertina je bila udata za majora Ota Bauera i imala kćer Georginu. Georgina se udala za doktora pravnih nauka i visokog plemića grofa Artura Maldegema. Živeli su u Bratislavi i imali jedinca sina Artura mlađeg, koji se oženio groficom Vilmom Betlem sa kojom je imao četvoro dece. Kako je Artur mlađi brzo umro, grofica Georgina se vratila u stari zavičaj gde je podigla letnjikovac. Zgrada je podignuta 1910. u tipu poljskih dvoraca (danas zgrada biblioteke). Posle Drugog svetskog rata imanje porodici Maldegem je oduzeto, a poslednji grof Karl Maldegem je živeo u Novom Kneževcu sve do 1960. godine, kada je otišao kod rodbine u Nemačku i tamo umro.



KRUŽNE TURE - NOVI KNEŽEVAC
Stari park u Novom Kneževcu
Arheološko nalazište Majdan
Srpska pravoslavna crkva u Novom Kneževcu
Rimokatolička crkva u Novom Kneževcu
Crkva u Srpskom Krsturu



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LAJKOVAC | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |