LAJKOVAC

Železnička varošica u pesmi opevana

Opština Lajkovac nalazi se u zapadnoj Srbiji, u srednjem delu toka reke Kolubare, na njenoj levoj obali. Administrativno pripada Kolubarskom okrugu. Pored Lajkovca prolazi Ibarska magistrala, kojom je od Beograda udaljen 69 kilometara. Od Valjeva je udaljen 27 kilometara. U Lajkovac se može stići i železničkom prugom Beograd - Bar. Prema popisu stanovništva iz 2002. godine u opštini Lajkovac je živelo 17.062 stanovnika u 19 naseljenih mesta, od kojih je samo Lajkovac gradsko naselje u kome živi 3.443 stanovnika. Lajkovac se nalazi na nadmorskoj visini od 122 metra, u ravničarsko-brežuljkastom predelu. Ima prijatnu umereno-kontinentalnu klimu.
Prirodne pogodnosti ovog kraja, sa pitomim dolinama reka Kolubare i Ljiga, uslovile su njegovo rano naseljavanje, još pre srednjeg veka. Aarheološko nalazište Anine u Ćelijama svedoči da su u ovim krajevima živeli i Rimljani, koji su tu napravili palatu od 7.000 kvadrata. Tokom srednjeg veka ovi prostori ulaze u sastav države kralja Dragutina Nemanjića, sa utvrđenjima u selima Nepričava i Pepeljevci. Prostor koji danas zauzima Lajkovac naseljen je krajem XVIII, početkom XIX veka, stanovništvom iz Polimlja, Potarja i Starog Vlaha. Varošica Lajkovac nastala je izgradnjom železničke pruge Obrenovac - Valjevo 1908. godine. Pruga uskog koloseka je najzaslužnija su za razvoj varošice koja je izgrađena u atarima Sela Lajkovca i Rubribreze. Lajkovac ubrzo postaje železnički čvorište velikog značaja i najveća železnička stanica uzane pruge u Srbiji. U njemu su se ukrštale pruge za Valjevo, Čačak, Aranđelovac i Mladenovac. Lajkovac je u to vreme bio Jugoslavija u malom. U njega su dolazili da rade i žive železničari iz cele bivše Jugoslavije. Sa nestankom pruge uskog koloseka i popularnog "Ćire" ostala je samo uspomena na slavna železnička vremena Lajkovca, na koja nas danas podseća čuvena pesmi "Ide Mile lajkovačkom prugom". Kao podsećanje na te slvane dane, Lajkovačani su za svoj praznik opštine uzeli 16. septembar, dan kada je 1908. godine prvi voz prošao kroz Lajkovac. Ovo pitomo mesto je i dalje prepoznatljivo kao varošica na pruzi, danas svakako manjeg značaja nego nego tokom prve polovine XX veka. Kroz Lajkovac danas prolazi železnička pruga Beograd - Bar.
Administrativno opština Lajkovac formirana je posle Drugog svetskog rata od delova opština Ub, Mionica i Lazarevac. Osnivanjem opštine počinje nov period u razvoju ovog mesta. Oslonac privrednog razvoja se pomera sa železnice na rudarstvo (Rudarski basen "Kolubara" sa površinskim ugljenkopom "Tamnava-Zapadno polje" na teritoriji opštine) i na poljoprivredu. Najpoznatiji spomenik kulture u opštini Lajkovac je manastir Bogovađa koji je na starim temeljima podignut 1543. godine. Lajkovac, kao retko koje mesto u Srbiji, ima nekoliko sačuvanih starih vodenica koje danas predstavljaju pravu turističku atrakciju. Najpoznatije su Jolića vodenica i vodenica i valjarica Sretenovića. Kada se dođe u Lajkovac, svakako treba posetiti i Vrače brdo u selu Ćelije, mesto na kome su u Prvom svetskom ratu za vreme Kolubarske bitke vođene najžešće borbe između srpske i austrougarske vojske Na njemu se danas nalazi crkva kosturnica i spomenik Dimitriju Tucoviću,.poznatom socijalisti s početka XX veka, poginulom na ovom brdu.

Lajkovačka pruga
Lajkovac je bio najveća raskrsnica uskih pruga u bivšoj Jugoslaviji. Priča se da je lajkovačka stanica imala ukupno 49 skretnica i 41 kolosek. Sa prugom je u ovaj grad stiglo 25 nacija. Zanimljivo je da je u Lajkovcu 1911. osnovana katoličku crkvu, pre pravoslavne crkve. Sve dok "ćira" nije "penzionisan" u Lajkovcu je radilo 1.500 železničara. U ložionici je bilo čak 50 parnih lokomotiva koje su vukle vozove na sve strane. Prolazile su na svakih 10 minuta. I danas se priča kako je garava lokomotiva, okićena vencima, košuljama i peškirima, povukla prvi voz s uglednim putnicima od Zabrežja ka Valjevu, a uzbuđena deca vikala: "Nano, šporet vuče šifonjere". Na slavno železničko vreme Lajkovca danas još podsećaju ložionica, u okviru koje je bilo i gradsko kupatilo, gvozdeni most, bunker, parna lokomotiva izložena u centru grada. Lajkovac je prepoznatljiv i po vodotornju, jedinstvenoj građevini i u bivšoj Jugoslaviji. Izgrađen je pre Prvog svetskog rata, obezbeđivao je vodu parnjačama sve do 1969. godine. Železničku slavu Lajovca ovekovečio je u svom romanu "Lajkovačka pruga" književnik Radovan Beli Marković, rodom iz sela Ćelije. A pesma "Ide Mile lajkovačkom prugom"? Braća Bajić, poznati pevači narodnih pesama, rodom iz sela Jabučja, snimili su ovu pesmu 1981. godine. Pesma je inače nastala 1908. godine, kad je proradila lajkovačka pruga.



KRUŽNA PUTOVANJA - LAJKOVAC
Manastir Bogovađa
Hadži Ruvim ANTRFILE
Odmaralište Crvenog krsta u Bogovađi
Crkva spomen kosturnica u Ćelijama
Vrače brdo ANTRFILE
Vodenice lajkovačke
Hram u Markovoj Crkvi
Crkva Svetog Nikole u Stepanju



| Za članove . . . |
| Paunpress - početna |



Druge destinacije u Srbiji:

ALEKSINAC | ZRENJANIN | APATIN | ARANĐELOVAC | ARILJE | BAČ | BAČKA PALANKA | BAČKA TOPOLA | BAČKI PETROVAC | BAJINA BAŠTA | BANJA KOVILJAČA | BEČEJ | BELA CRKVA | BOR | ČAČAK | ĆUPRIJA | DESPOTOVAC | DIVČIBARE | GUČA I DRAGAČEVO | FRUŠKA GORA | GOLUBAC | GORNJI MILANOVAC | INĐIJA | IRIG | IVANJICA | JAGODINA | KANJIŽA | KIKINDA | KLADOVO | KNJAŽEVAC | KOPAONIK | KOSJERIĆ | KOVAČICA | KOVIN | KRAGUJEVAC | KRALJEVO | KRUŠEVAC | KULA | KURŠUMLIJA | LESKOVAC | LJIG | LJUBOVIJA I AZBUKOVICA | LOZNICA | MAJDANPEK I DONJI MILANOVAC | MALI ZVORNIK | NEGOTIN | NIŠ | ALEKSANDROVAC | MIONICA I BANJA VRUJCI | NOVA VAROŠ I ZLATAR | NOVI BEČEJ | NOVI KNEŽEVAC | NOVI PAZAR | NOVI SAD | ODŽACI | OSEČINA I PODGORINA | PALIĆ | PANČEVO | PARAĆIN | PEĆINCI | PIROT | POŽAREVAC | POŽEGA | PRIBOJ | PRIJEPOLJE | PROKUPLJE | RAŠKA | RUMA | ŠABAC | ŠID | SJENICA I PEŠTER | SMEDEREVO | SOKOBANJA | SOMBOR | SRBOBRAN | SREMSKA MITROVICA | SREMSKI KARLOVCI | STARA PAZOVA | STARA PLANINA | SUBOTICA | SVILAJNAC | TARA | TOPOLA | TRSTENIK | UŽICE | VALJEVO | VELIKO GRADIŠTE | VRANJE | VRBAS | VRNJAČKA BANJA | VRSAC | ZAJEČAR | ZLATIBOR |